« الواجد الّذى لم يبق عليه من وقته طالب » يعنى واجد كسى است كه از وقت او باقى نمانده در او طالب حالى يا طالب مطلوبى زيرا كه طالب و طلب در صورت اختيار است و در آن حال بسبب عدم اختيار از او سلب طلب و اسقاط طلب شده و ملتفت طلبى نيست . قوله قس « العلم خدعة و الوجد مكر و الحقيقة حجاب » علم فريب دادن است زيرا با علم گمان مىكند كه بمعلوم رسيده و حال آنكه در عين جهل است و نرسيده و در اين معنى مراد از علم علم اكتسابى است پس عالم اگر بعلم تكيه كند بىعمل و سلوك ، مخدوع و فريفته است و وجد مكريست از مكرهاى الهى كه شايد باعث مغرورى گشته از اصل راه باز گذارد و حقيقت حجاب است و مراد از آن در اينجا شهود است مانند مشاهده و مكاشفه كه با التفات و رؤيت حجابست مادامىكه به مرتبه فناء نرسيده و ديگر خدعه براى اطفال و مردمان كم‌خرد و ضعيف العقول است و علم هم مال مبتدى است پس شامل علم ابتداى سلوك هم مىشود در مقام عمل كه هنوز بجذبه نرسيده و مكر براى كسى است كه فريب دادن او ممكن نيست زيرا عقلش قوت دارد و براى گمراهى او حيله لازم باشد و اين مرتبه براى متوسطان است و اما حجاب براى منتهيان سلوك و صاحبان مقامات است تا فناء كلى از وجود حاصل نشود ديديم كه اين‌ها همه در راه حجاب است * مردانه از اين ستر و حجابات گذشتيم « قوله العلم تحيّر و الوجد تذكّر » يعنى علم ظاهرى يا علم سلوك بىجذبه و حال ، تحير است و صاحب آن در مقام معرفت اللّه حيران و وجد كه حالى است از طرف حق تذكر و يادآورى است كه علامت حق است و از تعريفات اوست خود را بر سالك و اين براى مجذوبان است چنانچه ما بعد آن براى اهل مقام و مكاشفات است . « و الحقيقة تفكّر » يعنى معارف و مشاهده و مكاشفه خروج است از ظلمت بسوى نور تجلى تدريجا يا از قوه بفعل كه معنى تفكر اصطلاحى عرفاء است قدس اسرار هم و مناسب است با معنى نظر و فكر كه در كلمات علماء منطق و حكمت مىباشد بدانكه قوه علميه را در مرتبه نفس لوامه و ملهمه تفكر نامند ولى پس از آنكه ترقى كرد به مرتبه مطمئنه و يا مراتب قلب مطلق آن را بصيرت و تبصر نامند پس عجب است كه مصنف قس اين مرتبه تفكر را براى حقيقت نهايت دانسته و از بصيرت و اهل آن متذكر نشده و اين موضوع و بعضى مواضع كتاب چنان نشان نمىدهد كه نسبت اين كتاب